18_Marek-Sass-Religijność.pdf (115 pobrań)

Zmiany w parafii na przestrzeni lat:

Historia_parafii_w_Gostycynie.doc (176 pobrań)

Z dziejów parafii pod wezwaniem św. Marcina z Tours w Gostycynie

Początki parafii

Parafia powstała po 1350 a przed 1374 r. W dokumencie nadania mieszkańcom Gostycyna prawa niemieckiego (czynszowego) przez tucholskiego komtura Konrada Vullekopa nie ma wzmianki na temat proboszcza ani uposażenia parafii. Proboszcz z Gostycyna wymieniony został bezimiennie w dokumencie wystawionym 8 listopada 1374 r. przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana (der pfarrer von der Lybenow). Kolejna wzmianka zachowała się z 23 czerwca 1397 r. Imię gostycyńskiego duszpasterza odnotowano w 1398 r. Był nim wówczas Piotr z Obrowa (her Peter, eyn pharrer czu der Libenowe; dominus Petrus, parochus Libnoviensis sive Gostycinensis).

Duszpasterze

1374 – proboszcz wzmiankowany bezimiennie

1397 – proboszcz wzmiankowany bezimiennie

1398 – ks. Piotr z Obrowa

1617 r. – ks. Piotr z Krajenki

1653 r. – ks. Marcin Bobrowicz, proboszcz parafii Jeleńcz

1695 r. – ks. Mateusz Józef Pytlochowski

Początek XVIII w. – ks. Mateusz Żaliński

1766 r. – ks. Szymon Raduński

1810 r. –  ks. Ignacy Behrendt

1820 – 1827 – ks. Maciej Katafiaszyński

1827 – 1837 – ks. Jan Wamka

1838 – 1844 – ks. Karol Rochowski

1844 – 1861 – ks. Wojciech Alex

1861 – 1891 – ks. Karol Moschner

1892 – 1903 – ks. Piotr Roszczynialski

1904 – 1925 – ks. Jan Kolasiński

1925 – 1927 – ks. Paweł Feliks Wilemski

1927 – 1939 – ks. Paweł Wojciech Nagórski

1940 – ks. Jan Lewrenz

1940 – 1942 – ks. Walerian Labenz

1942 – 1944 – ks. Jan Lewrenz

1944 – 1945 – ks. Linus Hekman

1945 – 1947 – ks. Aleksander Brząkała

1947 – ks. Józef Bruski

1947 – 1962 – ks. Linus Hekman

1962 – 1972 – ks. Stanisław Średzki

1972 – 1991 – ks. Tadeusz Kosecki

1991 – 2016 – ks. Stanisław Jahns

od 2016 – ks. Jerzy Prekop

Kościół parafialny

Obecny kościół zbudowano w 1819 r. W 1910 r. z inicjatywy ks. J. Kolasińskiego dokonano jego rozbudowy przez dobudowanie prezbiterium oraz wieży. Prace wykonała firma A. Schmettra z Tucholi według projektu Fasta z Chojnic i Behrendta z Kwidzyna.

Kościół nie posiada wyraźnych cech stylowych. Jest orientowany. W starszej części murowany z kamienia, natomiast w nowszej z cegły, otynkowany. Pierwotnie salowy na rzucie wydłużonego prostokąta z kruchtą od południa, wydzielonym prezbiterium i kwadratową wieżą  od zachodu, zwieńczoną dzwonowatym hełmem.

Dawne świątynie

1653 r. – najstarszy zachowany opis drewnianego kościoła

1658 r. – budowa kolejnej drewnianej świątyni

1744 r. – w dokumentach wizytacyjnych parafii zapisano, iż miejscowy kościół jest już starą i nie nadającą się do remontu budowlą

1765 r. – w lustracji województw Prus Królewskich stwierdzono, iż „kościół w tej wsi drewniany, spustoszony, collationis regiae (patronatu królewskiego)”

1766 r. – budowę nowego, drewnianego, kościoła sfinansował Jakub Lipiński, notariusz grodzki skarszewski

1791 r. – kościół spłonął podczas pożaru wsi

1819 r. – budowa murowanej świątyni

1910 r. – przebudowa kościoła, dobudowano wieżę i prezbiterium

Zasięg parafii

Pierwotnie parafia w Gostycynie składała się z dwóch miejscowości, Gostycyna i Przyrowy oraz osady młyńskiej Karczewo. W II połowie XVI w. nie zaliczono do niej Karczewa, wymieniając osobno, istniejący już w XIV w., Gostycyński Młyn. Pod koniec XVII w. do wcześniejszej listy powróciło Karczewo, dodano także młyn w Pile. Przywłaszczenie, w połowie XVII w., Gostycyńskiego Młyna przez właścicieli Kamienicy spowodowało, iż w późniejszych spisach miejscowości należących do parafii Gostycyn podawany jest on pod nazwą Kamienica Młyn. Z spisów sporządzanych w XIX w. wiadomo, iż do tej wspólnoty należały: Gostycyn, Przyrowa, Karczewo Młyn (nazywany  także Karczewkiem) i Kamienica Młyn. W spisie urzędowym opublikowanym w 1904 r. do niniejszej listy dodano Przyrówkę. W 1977 r. do parafii dołączono wieś Kamienicę i leśniczówkę Leontynowo. Obecnie parafialną wspólnotę tworzą mieszkańcy Gostycyna, Przyrowy, Przyrówki, Piły, Kamienicy, Leontynowa.

Z dawnych dziejów wsi i osad wchodzących w skład parafii

Gostycyn: początki wsi sięgają przełomu XII i XIII w. Na ten czas datowane jest powstanie pierwszej osady, położonej nad rzeką Kamionką. Przy niej w XIII – XIV w. założono gród obronno – mieszkalny, od XVII w. zwany „Burchatem”. Pierwotnie zarządzał nim przedstawiciel kasztelana raciąskiego, a następnie komtura tucholskiego, którym był miejscowy sołtys. Nie wiadomo jaką rolę gród odegrał w trakcie wojen na pograniczu polsko – krzyżackim, zwłaszcza podczas najazdu króla Władysława Jagiełły wraz z wojskami czeskich husytów (1432 – 1433). Być może już wówczas uległ zniszczeniu. Najpóźniej swoją funkcję obronną utracił po wojnie trzynastoletniej (1454 – 1466), gdy Pomorze Gdańskie wróciło do Korony. Na ten czas należy datować jego ostateczne opuszczenie.

Przyrowa: wzmiankowana w dokumentach wydanych przez arcybiskupów gnieźnieńskich z 1374 i 1385 r. dotyczących uregulowania zaległych dziesięcin dla klasztoru cysterskiego w Byszewie (Koronowie). Na początku XV w. wieś posiadał Tyczen z Maula (Tytczen von Mowle), któremu 13 lipca 1415 r. wielki mistrz krzyżacki Michał Küchmeister lokował te dobra na prawie magdeburskim. W okresie I Rzeczpospolitej majątek należał do Przyrowskich, Pamiętowskich, Falęckich, Wąglikowskich, Węsierskich i Komierowskich. W XIX w. dobra przeszły w ręce rodziny Prądzyńskich. W 1902 r. Ludolf Löding sprzedał majątek państwu pruskiemu. W 1912 r. Przyrowa znalazła się w posiadaniu Komisji Kolonizacyjnej, która wydzieliła z majątku resztówkę nazywaną Przyrówką. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości całość przejęto na rzecz Skarbu Państwa. Większość gruntów rolnych rozparcelowano w 1921 r.

Karczewo, nad rzeką Kamionką: wzmiankowane w dokumencie wystawionym 8 listopada 1374 r. przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana. Dotyczył on uregulowania opłat zaległych dziesięcin dla cystersów z Byszewa (Koronowa). Miejscowość ponownie wymieniana jest w dokumencie dotyczącym tej samej sprawy, a wydanym przez arcybiskupa Bodzantę 6 kwietnia 1385 r.  Wzmianki z początku XV wskazują, iż Karczewo było osadą rycerską z młynem, która należała do Niklosa (Mikołaja) z Karczewa. Wiadomo o nim, iż w 1413 r., z innymi przedstawicielami rycerstwa tucholskiego oraz radą miejską Tucholi, brał udział w rozmowach ze stroną polską w sprawie ustalenia przebiegu południowej granicy komturstwa. Karczewo zaginęło, prawdopodobnie, na skutek działań zbrojnych na pograniczu polsko – krzyżackim z lat 1432 – 1433. Kolejne zapisy na temat tej miejscowości, pojawiają się dopiero w I połowie XVI w. Wówczas istniał tam młyn, a później również folwark, należący do właścicieli Wielkiej Kloni.

Gostycyński młyn, na rzece Kamionce: w 1343 komtur tucholski Ditherich von Lichtenhayn nadał młynarzowi Hannusowi (Janowi) przywilej na młyn w Gostycynie. Dodatkowo otrzymał siedem mórg ziemi oraz prawo do wolnego połowu ryb i poboru drewna. Wiadomo, iż w 1400 r. młynarzem był niejaki Herman. W XVI w. młyn nazywany był Chosczewnicza lub  Koszcziewincza. W 1565 r. dzierżawił go Wawrzyniec Piliarsz. Pod koniec XVI w. właścicielem młyna był Jerzy Żaliński. Na początku XVII w. młyn przejęli właściciele Kamienicy. W 1773 r. posiadał jedno koło. Działał przy nim tartak.

Piła, młyn na strudze Szumionce: wg Maksymiliana Grzegorza pierwszy młyn w Pile zbudowali Krzyżacy w II połowie XIV w. Wzmianki na jego temat autor łączy z młynem o nazwie Konnek (Kykendorf) z 1382 r. Tegoż młyna nie wymieniają dokumenty dotyczące powiatu tucholskiego z 1565 i 1570 r.  r. Jeżeli więc istniał w XIV w., to zapewne uległ zniszczeniu, najprawdopodobniej podczas najazdu wojsk polskich i czeskich na ziemie Zakonu krzyżackiego w 1433 r. Istnienie młyna o nazwie Piła potwierdzają wzmianki z lat 1653, 1664, 1682, 1765. Prawdopodobnie uległ zniszczeniu podczas potopu szwedzkiego (1655 – 1660), gdyż nie wymienia go „Regestr pogłównego generalnego” z 1662 r. Następnie odbudowany. Przypisany do młyna grunt i łąki znajdowały się w granicach wsi Gostycyn. Młyn w Pile posiadał koło korzeczne ,czyli nasiębierne. Wymagało ono spiętrzenia wody, co zwiększało jego wydajność. Przy młynie istniał tartak (stąd nazwa) i węgornia.

Kamienica –  wieś wydzielona z dóbr rycerskich Pruszcz, najpóźniej w 1432 r. Od II połowy XVI w. należała do rodziny Żalińskich, następnie Witosławskich, Działyńskich, Raczyńskich, Weyherów, Keyserlingów i Gruszczyńskich. Na przełomie XVIII i XIX w. dobra posiadał Leopold Carl Friedrich von Heiden. W I połowie XIX w. bardzo często następowała zmiana właścicieli. W latach 1852 – 1921 majętność należała do rodziny von Königsmarck. Od 1873 r. do połowy 1875 r. działała w Kamienicy, jedyna na Pomorzu Gdańskim (w ówczesnych Prusach Zachodnich) ochronka prowadzona przez Siostry Służebniczki Najświętszej Maryi Panny Edmunda Bojanowskiego. 11 lutego 1922 r. majątek stał się własnością braci Jana i Franciszka Górskich. Nabyty został przez ich matkę Antoninę z Chłapowskich Górską.

Leontynowo – powstało w 1864 r., pierwotnie jako dworek myśliwski, następnie gajówka i leśniczówka, należąca do majątku Kamienica.

Liczba wiernych

Rok Liczba parafian
1744 323
1867 868
1885 917
1904 1289
1928 1570
1938 1530
1949 1300
1953 1281
1969 1450
1987 2570
1995 2650
1998 2547

 

Ważniejsze inwestycje parafialne

1959 r. – zamontowanie nowych organów

1969 r. – poświęcenie dzwonów, którym nadano imiona patronów parafii, św. Marcina i św.  Rozalii

1982 – 1984 – budowa kostnicy i domu katechetycznego

2012 – remont elewacji kościoła, wieży oraz dachu

Kult św. Rozalii

Podczas epidemii cholery, która w 1866 r. siała spustoszenie wśród mieszkańców ówczesnego powiatu chojnickiego, w Gostycynie zmarło około 130 osób. Choroba dotknęła także ówczesnego proboszcza, ks. K. Moschnera. W posłudze duszpasterskiej zastępował go ks. Paweł Józef Behrendt z Bysławia. Mieszkańcy, podczas modlitw błagalnych, zwrócili się o pomoc do św. Rozalii. Uczynili ślub, że jeżeli epidemia ustanie, to parafianie od tej pory będą czcić tę Świętą jako swoją Patronkę każdego roku w dniu czwartego września.

1898 r. – Rozalia Rolbiecka funduje kapliczkę (Bożą Mękę), w której umieszczono figurę św. Rozalii. W tym czasie powstał także obraz św. Rozalii namalowany na płótnie przez nieznanego artystę. Podczas uroczystej procesji, zaczęto śpiewać 25 zwrotkową pieśń ku czci Patronki, która powstała w XVII stuleciu w Krakowie.

Lata okupacji hitlerowskiej (1939 – 1945) przerwały oficjalny rozwój kultu. Kapliczka została rozebrana. Figurę św. Rozalii ocalono. Po dziś dzień znajduje się w kościele parafialnym. Po zakończeniu wojny podjęto decyzję o budowie nowego postumentu. Realizacja projektu napotkała przeszkody ze strony ówczesnej władzy. Jednak członkowie komitetu organizacyjnego w osobach ks. proboszcza L. Hekmana, kierownika szkoły Romana Glazika oraz Maksymiliana Kwasigrocha, Jana Raatzy, Piotra Domerackiego, Ignacego Rolbieckiego i Antoniego Kloneckiego doprowadzili zamierzenie do końca. Nad pracami, które ukończono we wrześniu 1948 r., czuwał architekt Jagielski z Koronowa.

Wkrótce zakazano procesji do figury św. Rozalii. Wyjątkiem był 1966 r. Mimo szykan uroczystości odpustowe odbyły się. Procesję prowadzono do ołtarza wybudowanego na terenie cmentarza, w którym ustawiano obraz św. Rozalii. Po wyjściu z kościoła część parafian indywidualnie udawała się do figury chcąc w ten sposób wypełnić zobowiązanie dane przez przodków. W 1981 r. pierwszy raz, po długiej przerwie, uzyskano zezwolenie na odbycie procesji do figury św. Rozalii. Uroczystościom odpustowym przewodniczył ówczesny ordynariusz diecezji chełmińskiej ks. bp Marian Przykucki.

Kolejne próby ubogacania i urozmaicania uroczystości odpustowych nastąpiły w latach dziewięćdziesiątych XX w. W 1994 r. mieszkańcy, przybyli goście, wśród których był ordynariusz diecezji pelplińskiej ks. bp Jan Bernard Szlaga, mieli okazję uczestniczyć w festynie „Rozalinkowym”, który odbył się pod patronatem Zarządu Gminy Gostycyn oraz klubu „Małych Ojczyzn”. W 1996 r. odpust połączono z gminnymi dożynkami.

W 2013 r. członkowie Stowarzyszenia Społeczno – Kulturalnego „Burchat” z siedzibą w Gostycynie zainicjowali działania związane z pracami remontowymi i renowacyjnymi figury św. Rozalii. Całość organizował i koordynował  prezes  stowarzyszenia Jerzy Ochała, przy współpracy pozostałych członków zarządu. 4 września 2014 r. ks. Damian Plackowski z Bysławka dokonał poświęcenia odnowionej figury, ustawionej na granitowym postumencie.

Figury przydrożne i krzyże

Na terenie parafii znajdują się przydrożne figury i krzyże. Do ciekawszych obiektów sakralnych należy kapliczka z figurą Matki Bożej Królowej Korony Polskiej, która upamiętnia poległych w I wojnie światowej mieszkańców Przyrowy. W sierpniu 1935 r. poświęcił ją ówczesny proboszcz, ks. Paweł Wojciech Nagórski – wybitny poeta i kompozytor kaszubsko-pomorski. W 1947 r. w miejscowości Kamienica poświęcona została figura Matki Boskiej Pocieszenia, ufundowana jako wotum wdzięczności za szczęśliwy powrót z wojny. Autorką rzeźby jest artystka Balbina Switycz – Widacka. Na łuku drogi wiodącej z Kamienicy do Bydgoszczy znajduje się współczesny krzyż, który nawiązuje do krzyża poświęconego w sierpniu 1939 r., który ufundowała Teresa z Plater – Zyberków Górska, żona współwłaściciela majątku Kamienica Jana Górskiego. Krzyż był wykonany na wzór krzyży stawianych na Litwie, skąd pochodziła T. Górska.

Zabytki

Najstarszym zabytkiem jest rzeźba Chrystusa ukrzyżowanego wykonana w stylu późnego gotyku przez nieznanego autora z XVI w.

Do zabytków datowanych na XVIII w. należy zaliczyć obraz z ołtarza głównego przedstawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem, namalowany przez nieznanego autora w stylu barokowym. W ołtarzu głównym znajdują się także, pochodzące z tego okresu, rzeźby świętych Piotra i Pawła.

Ołtarz główny, który prawdopodobnie powstał około 1819 r. wykonany został w stylu barokowo – klasycystycznym. Po 1965 r. nastąpiło jego przekształcenie. Zamontowano wówczas nową mensę, dobudowano nisze za rzeźbami świętych Piotra i Pawła oraz dodano symbole maryjne w części środkowej nad obrazem.

Na drugą połowę XVIII w. datowane są dwa obrazy znajdujące się w części wieżowej świątyni: jeden  przedstawiający patrona kościoła św. Marcina z Tours (na początku XX w. znajdował się w lewym ołtarzu bocznym), drugi ukazujący św. Annę nauczającą  Marię. Z tego czasu pochodzą  także płaskorzeźby wykonane w stylu rokokowym zawieszone obecnie na prawej  i lewej ścianie świątyni. Jedna przedstawia scenę dzielenia się przez św. Marcina płaszczem ze spotkanym nędzarzem. Druga ukazuje bardzo wymowną, i rzadko spotykaną, scenę śmierci św. Józefa.

Boczne ołtarze, wykonane w XVIII w. stylu późnego baroku pochodzą prawdopodobnie z Koronowa. W wieku XIX zostały przekształcone oraz zdekompletowane. W lewym ołtarzu znajdował się obraz św. Marcina z Tours w stroju biskupim. Ukazane są również postacie świętych Antoniego, Mikołaja i prawdopodobnie Piotra. Prawy ołtarz, w górnej części z rzeźbami Matki Boskiej i św. Rocha oraz wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej i okiem Opatrzności Bożej. W polu środkowym znajduje się figura Matki Boskiej.

Na przełomie XVIII i XIX w. powstała ambona wykonana w stylu późnego baroku. Zdobią ją postacie czterech ewangelistów z atrybutami oraz , centralnie ukazana , osoba Chrystusa.

Z pierwszej ćwierci XIX w. zachowała się klasycystyczna chrzcielnica. Na pokrywie znajduje się scena chrztu Chrystusa w Jordanie. W 1864 r. dla kościoła parafialnego wykonano, w stylu ludowym, rzeźbę Chrystusa zmartwychwstałego.

Z drugiej połowy XIX w. pochodzi  neobarokowy krucyfiks, a ze  schyłku tegoż stulecia, neogotycka płaskorzeźba ukazująca prawdę wiary o Trójcy św. W tym okresie powstała również neogotycka rzeźba przedstawiająca św. Jana ewangelistę. Zawieszona jest na wschodniej, zewnętrznej, ścianie kościoła.

Z 1890 r. zachował się relikwiarz z napisem : „Consecratum Pelplini die 25 Julii a 1890., s. Beatim, s. Justaena.” Z napisu wynika, iż zawiera on relikwie  św. Beaty, męczennicy pochodzącej z Hiszpanii, która zmarła w Sens ( Francja) w 273 r.  oraz św. Justyny – męczennicy z Bizancjum lub św. Justyny z Tergeste zmarłej w 289 r. Na relikwiarzu znajdują się dwie uszkodzone pieczęcie.

W 1910 r. powstała eklektyczna płaskorzeźba, którą umieszczono nad głównym wejściem do kościoła. Przedstawia ucieczkę św. Rodziny do Egiptu.

Zdjęcia powiązane z kościołem i parafią:

budowa domu katechetycznego wnętrze kościoła przed 1910r. kościół przed 1910r. Komitet budowy figury św Rozalii 1948r.
Ołtarz boczny – NMP Ołtarza główny – Matka Boska z Dzieciątkiem św. Marcin św. Anna ucząca Maryję
 św. Marcin

© Copyright 2017 parafiagostycyn.pl

Stworzone przez WPlook Studio

Scroll Up

Ta strona używa plików cookie. Więcej informacji.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close